بیست و یک دقیقه برای یک فیلم بلند حتی به اندازهٔ معرفی خودش هم وقت نیست، اما «خانه سیاه است» همان بیست و یک دقیقه را با مستندی پر کرده که سینمای ایران هرگز بحث با آن را تمام نکرده است. فروغ فرخزاد این اثر را در سال ۱۹۶۳ کارگردانی کرد و دوربینش را به آسایشگاه جذامیان در شمال ایران برد.
داستان خانه سیاه است دربارهٔ چیست؟
مکان فیلم آسایشگاهی در شمال ایران است؛ جایی که مبتلایان به جذام جدا از بقیهٔ کشور گرد هم آمدهاند. فرخزاد مصالح فیلم را نه مثل یک پروندهٔ پزشکی، که مثل زنجیرهای از مشاهدات روزمره میچیند: چهرهها، دستها، راهروها، یک کلاس درس، غذا خوردن و دعا. در آغاز فیلم صریح گفته میشود که زشتی در جهان کم نیست، و باقی زمان فیلم همین جمله را در برابر آنچه دوربین پیدا میکند میآزماید. مذهب و شکرگزاری دو لحن تکرارشوندهاند؛ ساکنان خودشان آنها را بر زبان میآورند و تصویرها در مقابل هیچ چیز را ملایم نمیکنند. داستانی به معنای معمول در کار نیست.
نقد Ktime
چیزی که این مستند را پس از شش دهه زنده نگه داشته، این است که تماشاگر را نوازش نمیکند. فرخزاد ساکنان آسایشگاه را به ابژههای ترحم بدل نمیکند و وانمود هم نمیکند که حضور دوربین بیطرف است. نظر ما در کیتایم این است که کوتاهی فیلم دلیل موفقیتش است، نه محدودیتش: جایی برای پرگویی نمانده و هر نما باید جای خودش را توجیه کند. جسورانهترین بخش اثر لایهٔ صوتی آن است؛ صداها، شعر و روایت بیتکلف به گفتار خود ساکنان وزنی میدهند که تصویر به تنهایی نمیتوانست بدهد. تماشایش آسان نیست و قرار هم نیست باشد.
دربارهٔ بازیگران
کارگردانی با فروغ فرخزاد است. نام او در فهرست عوامل و حاضران فیلم در کنار ابراهیم گلستان و حسین منصوری آمده است. چون این مستند حول ساکنان واقعی آسایشگاه شکل گرفته و نه بازیگرانی در نقشهای نوشتهشده، فهرست بازیگران متعارفی وجود ندارد و ما هم هیچ لحظهای از پرده را به نام مشخصی نسبت ندادهایم.
زمینه و اهمیت
این اثر محصول ایران در سال ۱۹۶۳ است، به فارسی ساخته شده، بیست و یک دقیقه زمان دارد و در کاتالوگ ما در دستهٔ مستند قرار میگیرد. یکی از قدیمیترین عنوانهای ایرانی است که بیشتر تماشاگران هنگام عقب رفتن در تاریخ سینمای کشور با آن روبهرو میشوند و جایگاهش تثبیتشده است؛ بسیار ستایش شده و بسیار بیشتر از طول کوتاهش به آن ارجاع میدهند.
تماشای «خانه سیاه است» در Ktime
«خانه سیاه است» روی کیتایم پخش میشود. خواندن این صفحه بدون حساب کاربری آزاد است و برای تماشا کافی است با یک حساب رایگان کیتایم وارد شوید. رابط کاربری ما فارسی هم هست و خانوادههای فارسیزبان میتوانند به زبان خودشان جستوجو و تماشا کنند. زبان فیلم فارسی است و برای این عنوان دوبله یا زیرنویس فارسی جداگانهای ثبت نشده است.