یک راهرو، دری بسته و صف کوتاهی از پسربچههایی که منتظرند توضیح بدهند چه کردهاند: عباس کیارستمی در سال ۱۹۸۴ از همین موقعیت معمولی یک مستند هشتادوپنجدقیقهای ساخت. «اولیها» از بچهها پرسش مستقیم میکند و بعد کار دشوارتر را انجام میدهد: منتظر پاسخ میماند.
داستان اولیها دربارهٔ چیست؟
مکان، مدرسهای پسرانه در ایران است و فیلم چند روز عادی از کار همان مدرسه را ثبت میکند. دانشآموزانی که با مقررات به مشکل خوردهاند یکییکی نزد مدیر فرستاده میشوند و دوربین در تمام مدت این دیدارها در اتاق میماند. آنچه آنجا میگذرد بیشتر به گفتوگو شبیه است تا به تنبیه. پسربچهای آمادهی دعوا وارد میشود، از او میپرسند چه کرده و چرا، و او ناچار است برای چیزی کلمه پیدا کند که احتمالاً هرگز مجبور نبوده دربارهاش حرف بزند. بعضی با مهارت از خودشان دفاع میکنند، بعضی سکوت میکنند و بعضی گریه. میان این ملاقاتها، فیلم بافت خود مدرسه را جمع میکند: صف صبحگاهی در حیاط، هیاهوی زنگ تفریح و صدای کشیده شدن نیمکتها در کلاس. محمد دادرس در میان چهرههای فیلم دیده میشود. کسی نتیجهی اخلاقی اعلام نمیکند و هیچ راویای مطالب را جمعبندی نمیکند.
نقد Ktime
«اولیها» سادهترین نمایش همان روشی است که کیارستمی تا پایان کارش با خود برد: دوربین را روبهروی کودکی واقعی بگذار، پرسشی واقعی بپرس و از سکوتی که بعد از آن میآید فرار نکن. اینجا نه موسیقیای هست که به تماشاگر بگوید چه احساسی داشته باشد و نه گویندهای که ماجرا را خلاصه کند. طنز فیلم اتفاقی است و دقیقاً به همین دلیل کارگر میافتد؛ پسربچهای که میکوشد با حرف زدن از مخمصه بیرون بیاید بامزهتر از هر صحنهی نوشتهشدهای است. اندوهش هم از همین جنس است: لحظهای که کودکی نمیتواند رفتار خودش را توضیح بدهد سنگین مینشیند، چون هیچچیز آن از پیش چیده نشده. فیلم از تماشاگرِ عادتکرده به تدوین تندتر چیزی طلب میکند، اما پس از یک ربع ریتم کار را به دست میگیرد و چهرهها از هم جدا میشوند.
دربارهٔ بازیگران
این یک مستند است؛ بنابراین تقریباً همهی کسانی که روی پرده میبینیم دانشآموز یا از کارکنان همان مدرسهاند و نقش خودشان را دارند، نه بازیگر حرفهای. محمد دادرس نامی است که در فهرست عوامل فیلم ثبت شده. تمام جذابیت کار به همین بیتکلفی چهرههای غیرحرفهای برمیگردد؛ چهرههایی که وقتی دوربین به اندازهی کافی در اتاق مانده باشد دیگر برایشان اتفاق تازهای نیست.
زمینه و اهمیت
«اولیها» مستندی ایرانی از سال ۱۹۸۴ است، به کارگردانی عباس کیارستمی و به مدت هشتادوپنج دقیقه. در فهرست کیتایم زیر مستند قرار میگیرد و نه درام، و بهتر است با همین انتظار سراغش رفت: قصهای برای دنبال کردن و قوسی برای کامل شدن در کار نیست، فقط مشاهدهای است که کمکم روی هم انباشته میشود. برای بینندهی ایرانی خارج از کشور، آیینهای روزمرهی مدرسه بار آشنایی جداگانهای دارد.
تماشای «اولیها» در Ktime
«اولیها» در کیتایم پخش میشود. خواندن این صفحه آزاد است و نیازی به ورود ندارد؛ برای شروع پخش کافی است با حساب کاربری کیتایم وارد شوید. تمام محیط سرویس برای فارسیزبانان ساخته شده و منوها فارسی است، و این عنوان کنار بقیهی مستندهای ایرانی قفسه قرار گرفته است.