وقتی دوربین نمی‌تواند چهرهٔ شما را ببیند، چه اتفاقی می‌افتد؟ Coded Bias، مستند سال ۲۰۲۰ به کارگردانی Shalini Kantayya، با همین پرسش در آزمایشگاه یک دانشگاه آغاز میشود و آن را تا راهروهای قانون‌گذاری دنبال می‌کند.
داستان Coded Bias دربارهٔ چیست؟
فیلم با Joy Buolamwini آغاز میشود؛ پژوهشگری در MIT Media Lab که هنگام آزمایش نرم‌افزار تشخیص چهره متوجه میشود این سامانه چهره‌های تیره‌تر را به‌درستی ثبت نمی‌کند. همین کشف، ستون فقرات مستند میشود. در طول هشتاد و شش دقیقه، فیلم از یک آزمایش به بررسی گسترده‌تری می‌رسد: سامانه‌های خودکار چگونه ساخته می‌شوند، چه کسانی آن‌ها را می‌سازند و بر سر آدم‌هایی که با تصمیمی روبه‌رو می‌شوند که هیچ انسانی نگرفته، چه می‌آید. در این مسیر، به جاهایی سر می‌زند که الگوریتم‌ها از پیش زندگی روزمره را شکل داده‌اند، از پلیس و مسکن تا استخدام و اعتبار مالی، و بولاموینی را از مرحلهٔ انتشار یافته‌ها تا تلاش برای نخستین قانون ایالات متحده در زمینهٔ سوگیری الگوریتمی همراهی می‌کند. ساختار فیلم میان روایت شخصی، گفت‌وگو با کارشناسان و صحنه‌های کنشگری در نوسان است، به‌گونه‌ای که مطالب فنی همیشه به یک آدم و یک پیامد گره خورده باشد.
دربارهٔ بازیگران
جز بولاموینی، فهرستی از نویسندگان و پژوهشگرانی که بحث عمومی دربارهٔ داده و قدرت را شکل داده‌اند در مستند حضور دارند: Cathy O'Neil، Meredith Broussard، Silkie Carlo، Virginia Eubanks، Ravi Naik، Safiya Umoja Noble و Zeynep Tufekci. هر یک در نقش خود و از حوزهٔ کاری خویش سخن می‌گوید و فیلم به آن‌ها فرصت می‌دهد توضیح دهند، نه فقط واکنش نشان دهند. کارگردان، Shalini Kantayya، این سهم‌ها را بدون تکیه بر گفتار متن به یک استدلال یکپارچه بدل کرده است.
زمینه و اهمیت
Coded Bias مستندی از سال ۲۰۲۰ و محصول مشترک چین، بریتانیا و ایالات متحده است؛ گستره‌ای جغرافیایی که نشان می‌دهد تشخیص چهره تا زمان ساخت فیلم چقدر فراگیر شده بود. مدت آن حدود هشتاد و شش دقیقه است و به‌طور کامل در ژانر مستند جا می‌گیرد. فیلم در دوره‌ای منتشر شد که پرسش‌ها دربارهٔ نظارت، گردآوری داده و تصمیم‌گیری خودکار از نشریات دانشگاهی به بحث عمومی راه می‌یافتند و اغلب به‌عنوان نقطهٔ ورودی قابل‌فهم برای بینندگان بدون پیشینهٔ فنی از آن یاد میشود. برای مخاطبان فارسی‌زبان، موضوع آن طنین ویژه‌ای دارد: جامعهٔ ایرانیان خارج از کشور بارها با بررسی هویت، سامانه‌های مرزی و غربالگری خودکار سر و کار دارند و نکتهٔ محوری فیلم، یعنی اینکه سامانه‌ای که با مجموعهٔ محدودی از چهره‌ها آموزش دیده هر کس بیرون از آن مجموعه را اشتباه می‌خواند، بسیار فراتر از نمونه‌های آمریکایی فیلم صدق می‌کند. کی‌تایم این فیلم را به‌عنوان گزارشی واقع‌نگر از یک یافتهٔ پژوهشی و یک کارزار سیاست‌گذاری معرفی می‌کند؛ استدلال‌های روی پرده از آنِ شرکت‌کنندگان است و سنجش آن‌ها بر عهدهٔ بیننده می‌ماند.
تماشای «Coded Bias» در Ktime
Coded Bias پس از ورود با یک حساب رایگان در کی‌تایم قابل تماشاست؛ خواندن این صفحه نیازی به ورود ندارد. مستند با صدای اصلی انگلیسی ارائه میشود و دوبله یا زیرنویس فارسی برای این عنوان ثبت نشده است. رابط کاربری کی‌تایم به‌طور کامل فارسی است، پس اعضای جامعهٔ ایرانی خارج از کشور می‌توانند فیلم را به فارسی جست‌وجو کنند، ذخیره کنند و از هر دستگاهی ادامه دهند.