برف روی دیوارهای یک کانون اصلاح و تربیت در ایران مینشیند و نگهبانان مسلح سر پستشان ایستادهاند. آنسوی دیوار، دخترانی نوجوان پشت پیشخوان غذا صف بستهاند. مستند «رویاهای دم صبح» ساختهٔ مهرداد اسکویی، محصول ۲۰۱۷، هفتاد و شش دقیقهاش را در همان راهروها میگذراند و بیشتر گوش میدهد.
داستان رویاهای دم صبح دربارهٔ چیست؟
مکان روایت مرکزی بسته برای دخترانی است که یا حکمشان صادر شده یا هنوز چشمبهراه تصمیم دادگاهاند. چند نفرشان مادرند، بعضی ازدواج کردهاند و همه پس از برخوردی با قانون به اینجا رسیدهاند؛ پروندههایی که دامنهشان از مواد مخدر و نزاع تا سنگینترین اتهام ممکن کشیده میشود. اما آنچه دوربین پشت این پروندهها پیدا میکند فهرستی از مجرمان سنگدل نیست؛ آدمهای جوانی است که در یک بعدازظهر سربهسر هم میگذارند، آواز میخوانند، دعوا میکنند و گریه میکنند. نزدیکیشان از گذشتههای آسیبدیدهای ساخته شده که مشترک از آب درمیآید. هرچه به تاریخ آزادی نزدیکتر میشوند، گفتوگو دور یک پرسش میچرخد: بیرون چه انتظارشان را میکشد و آیا خانهای که از آن آمدهاند اصلاً امنتر از این دیوارها بوده است.
نقد Ktime
نگاه کیتایم: این کار یکی از منضبطترین نمونههای مستند مشاهدهگر در سینمای غیرداستانی ایران است و همین خویشتنداری کارش را میسازد. اسکویی پیشتر هم داخل کانونهای نگهداری نوجوانان فیلم گرفته بود و اعتمادی که این تجربه خریده در گفتوگوها دیده میشود؛ دخترها دوربین را حضوری در اتاق میدانند نه مزاحمی تحمیلی، و هیچجا از شوک خرج نمیشود. گویندهٔ متنی در کار نیست که بگوید چه حسی باید داشت؛ صحنهها روی هم مینشینند تا الگو خودش پیدا شود. شوخیهایی که میان تلخترین اعترافها سر بلند میکنند نتیجه را به پرتره تبدیل میکنند نه به گزارش موردی. تماشاگری که مستند را با استدلال و آمار میشناسد شاید این یکی را کمحرف بیابد؛ کسی که حاضر باشد کنار آدمها بنشیند، به این آسانی از یادش نمیرود.
دربارهٔ بازیگران
اینجا هیچ بازیگری اعتبار نمیگیرد و همین نبودن، تمام روش کار است. هر کسی که روی پرده میبینید از خودش حرف میزند و خودش تصمیم میگیرد چه چیزی را نگوید؛ برای همین گفتوگوها بیشتر شبیه همصحبتی است تا شهادتدادن. اسکویی آنقدر در یک مکان میماند تا آنجا دیگر برای دوربین نقش بازی نکند و به دخترها فرصت میدهد مثل آدمهای واقعی حرف خودشان را نقض کنند.
زمینه و اهمیت
«رویاهای دم صبح» به شاخهای از مستند ایرانی تعلق دارد که صبر را به تفسیر ترجیح میدهد: دسترسی طولانی، کمترین دخالت و تدوینی که تماشاگر را باهوش فرض میکند. ساخت ایران است، در فهرست ما با سال ۲۰۱۷ ثبت شده، هفتاد و شش دقیقه زمان دارد و هیچ بازسازی داستانی در آن نیست. کارنامهٔ اسکویی بارها به سراغ نوجوانانی رفته که در نهادها نگهداری میشوند و این عنوان در محافل بینالمللی مستند بهگستردگی ستوده شده است.
تماشای «رویاهای دم صبح» در Ktime
این مستند در کیتایم با صدای اصلی فارسی پخش میشود و همین صفحه برای همه باز است؛ برای تماشا فقط به یک حساب کیتایم نیاز دارید، وارد شوید و پخش را بزنید. رابط کاربری سرتاسر فارسی است — که برای فیلمی با این بافت زبانی کماهمیت نیست — و روی تلویزیون، لپتاپ و موبایل یکجور کار میکند.